Paweł Hertz (1918–2001)

poeta, tłumacz, wydawca

 
 



 



W obrazie poezji polskiej XX wieku należy mu się osobny rozdział, być może ku zawstydzeniu pokoleń całkowicie wyzbytych publicznej troski. Poezja Hertza jest walką z przyzwyczajeniami młodości, z własną słabością i z cenzurą, żeby wreszcie paroma wersami wziąć udział w publicznej dyspucie o dobru Rzeczpospolitej.


Myślę, że Hertz doskonale czuł to, co w polskim wierszu zwarte i odpowiadające tokowi polszczyzny. Takie podejście do poezji jest mi bliskie, bo ja tak samo uważam, że destylacja jest ważna, że wers jest najważniejszy, że słowa powinny być tak ułożone, aby miały mnemotechniczne znaczenie, co właśnie umiał Paweł Hertz i w pewnym sensie jego wiersze są suwerenne na terenie XX-wiecznej polskiej literatury.

Czesław Miłosz

Paweł Hertz żył w okresie trudnym dla polskiego słowa, dla polskiej pamięci. A zrobił dla polskiego słowa, dla naszej pamięci niewypowiedzianie wiele. Zadziwia ogrom jego dokonania: jako poety, prozaika, tłumacza, edytora.

Wojciech Karpiński


Paweł Hertz przejawiał talenty wielkiego stratega. Był dalekowzrocznym i czujnym taktykiem, zarówno gdy chodziło o sposób widzenia i układania swoich spraw prywatnych, jak i twórczości własnej, planów wydawniczych czy też losu Polski. Te sprawy zawsze rozpatrywał łącznie.

Barbara Toruńczyk



PAWEŁ HERTZ (ur. 29 X 1918 w Warszawie, zm. 13 V 2001 w Warszawie), syn Michała Hertza, inżyniera chemika, i Pauliny z domu Turower. Uczęszczał do Gimnazjum im. Mikołaja Reja w Warszawie. Debiutował w 1934 wierszem „Popiół” w „Wiadomościach Literackich” (nr 29). W l. 1935–1937 podróżował po Austrii i Włoszech. Od końca 1937 przebywał w Paryżu gdzie słuchał wykładów Écoles des Hautes Études Internationales. W lipcu 1939 powrócił do kraju. Po wybuchu II wojny światowej dotarł do Lwowa, skąd podjął próbę przedostania się na teren ówczesnej Litwy, a gdy się to nie udało powrócił do Lwowa zajętego przez ZSRR. Aresztowany w styczniu 1940 i skazany na osiem lat pobytu w obozie, został przewieziony przez więzienia przesyłkowe w Chersoniu i Dniepropietrowsku do obozu w Iwdielu w okręgu świerdłowskim na Syberii. Po amnestii (w wyniku układu między rządem RP a władzami radzieckimi) rozpoczął wiosną 1942 na zlecenie delegatury Ambasady RP organizowanie szkół polskich na terenie Kirgizji, a następnie został mianowany przedstawicielem ambasady na rejon Frunze. Po zerwaniu stosunków dyplomatycznych między rządem RP a władzami radzieckimi był krótko aresztowany. Po zwolnieniu wyjechał do Samarkandy, gdzie przebywał do jesieni 1944, pracując jako bibliotekarz Samarkandzkiego Muzeum Okręgowego oraz jako bibliograf w Bibliotece im. A. Puszkina. Powróciwszy do Polski w grudniu 1944 zamieszkał w Łodzi. Był kierownikiem literackim Teatru Domu Żołnierza (później Teatru Kameralnego), należał do zespołu redakcyjnego tygodnika „Kuźnica” (1945–1949).W 1949 przeniósł się do Warszawy, gdzie do 1952 był kierownikiem redakcji klasycznej literatury rosyjskiej w Państwowym Instytucie Wydawniczym (PIW). Opracował wielotomowe edycje dzieł I. Turgieniewa, L. Tołstoja, F. Dostojewskiego. W l. 1954–1959 należał do komitetu redakcyjnego „Słownika języka polskiego”. W l. 1955–1978 był członkiem komitetu redakcyjnego „Rocznika Literackiego”. Był jednym z inicjatorów oraz członkiem zespołu, który podjął w 1957 wydawanie miesięcznika „Europa”; po zawieszeniu pisma przed ukazaniem się pierwszego numeru wystąpił z PZPR. W marcu 1964 był sygnatariuszem Listu 34 pisarzy i uczonych w obronie wolności słowa. W 1969 został członkiem zarządu Polskiego PEN Clubu. W l. 1975–1978 był wiceprezesem, a od grudnia 1980 członkiem zarządu Związku Literatów Polskich. W. l. 1979–1982 współredagował „Rocznik Literacki”. W 1978 został członkiem rady redakcyjnej pisma „Res Publica” (następnie „Nowa Res Publica”). W 1990 był członkiem redakcji tygodnika „Solidarność”. Należał do Rady Duszpasterstwa Środowisk Twórczych. Członek Rady do Spraw Stosunków Polsko-Żydowskich przy prezydencie RP (1991–1995), członek korespondent Institut für die Wissenschaften vom Menschen w Wiedniu.


(przygotowane na podstawie biogramu opracowanego przez Jadwigę Czachowską, zob. „Zeszyty Literackie” 1999 nr 1 / 65, s. 52).