O książkach

MICHAŁ SZYMAŃSKI / Monika Sznajderman, „Fałszerze pieprzu. Historia rodzinna”

Monika Sznajderman, „Fałszerze pieprzu. Historia rodzinna”. Wołowiec, Czarne, 2016. W Fałszerzach pieprzu Monika Sznajderman opowiada rodzinne historie toczące się w dwóch pozornie sobie bliskich, a w rzeczywistości całkowicie odrębnych światach. Trudno o większy i bardziej porażający kontrast niż ten, jaki ujawnia się w zestawieniu losów żydowskiej rodziny ojca autorki, niemal całkowicie zgładzonej w Holocauście, z […]

EWA KURYLUK / Edmund de Waal, „Biały szlak. Podróż przez świat porcelany”

Edmund de Waal, „Biały szlak. Podróż przez świat porcelany”. Tłum. Marianna Cielecka. Czarne, Wołowiec, 2017. Biały szlak prowadzi nas do źródeł porcelany — do złóż białej gliny i białych wzgórz ze starych rozbitych naczyń. Z historią, geografią i produkcją porcelany zapoznajemy się w drodze u boku autora, z zawodu garncarza, a więc fachowca i pasjonata. […]

ANNA ARNO / Martin Gayford, David Hockney, „Historia obrazów”

Martin Gayford, David Hockney, „Historia obrazów”, Poznań, Rebis 2016. Tytuł może mylić. Historia obrazów to nie jest kompendium historii sztuki ani ściąga pozwalająca przezwyciężyć zakłopotanie przy kolejnej wizycie w muzeum. „Historia” — owszem, rozumiana jednak jako niekończąca się opowieść o losach obrazów. I tu kolejne zastrzeżenie: obraz to nie zawsze olej na płótnie, akwarela na […]

ANNA ARNO / W. H. Auden „Tym czasom”

W. H. Auden, „Tym czasom”. Dwujęzyczne wydanie krytyczne. Tłum. Stanisław Barańczak. Oprac. Agnieszka Pokojska. Gdańsk, Fundacja Terytoria Książki, 2016. W dzieciństwie W. H. Auden chciał zostać inżynierem górnictwa albo geologiem. W wyobraźni drążył tunele w Górach Pennińskich, planował wydobycie ołowiu. „Mogłem wybierać pomiędzy dwoma sposobami odprowadzania wody z kopalni, ale nie wolno mi było posługiwać […]

PAWEŁ BEM „Lista osobista. Remarque”

  Trzeba sobie jakoś radzić z geniuszami literatury. Talent wyjęty z historii nie istnieje — potwierdza się jedynie na tle tego, co pod nim, co obok niego. Co ponad? Jak uznane powszechnie arcydzieła ustawiać wobec siebie, jak przyznać im w kanonie należne miejsce, jak obliczyć wagę talentu, porównać nieporównywalne? Hierarchiczne porządkowanie wybitności może mieć sens […]

MAŁGORZATA ŁUKASIEWICZ „Nieznany scenariusz W. G. Sebalda”

  Tym razem opowieść dotyczy audycji. 15 lipca 2015 roku niemiecka rozgłośnia WDR nadała słuchowisko według scenariusza W. G. Sebalda pt. Jetzund kömpt die Nacht herbey — Ansichten aus dem Leben und Sterben des Immanuel Kant (Teraz nadchodzi noc — Widoki życia i śmierci Immanuela Kanta; pierwsza część tytułu to początek wiersza Martina Opitza). Scenariusz […]

MARIAN SWORZEŃ / Mikołaj Gogol, „Wybrane fragmenty korespondencji z przyjaciółmi”

Mikołaj Gogol, „Wybrane fragmenty korespondencji z przyjaciółmi”. Tłum. Feliks Netz. Warszawa, Sic!, 2015, s. 312. Najprościej byłoby na wstępie zadąć w trąby sensacji i ogłosić, że w końcu ukazało się dzieło celowo i skrzętnie skrywane przez Rosjan przed Polakami. Sprawa ma się jednak inaczej: tej książki Gogola u nas nie było, bo (sic!)… nikt nigdy […]

ANNA PIWKOWSKA / Wiesław Juszczak, „Poeta i mit”

Wiesław Juszczak, „Poeta i mit”. Wołowiec, Czarne, 2014, s. 96. Kiedy w maju 1926 roku Rainer Maria Rilke wysyłał do przebywającej na emigracji w Paryżu Maryny Cwietajewej swoje Elegie duinejskie, opatrzył je dedykacją. W przekładzie Adama Zagajewskiego tamto poetyckie przesłanie brzmiało: „Jeden tylko jest poeta, i czasem się zdarza, / że ten, kto go teraz […]

ANDRZEJ STANISŁAW KOWALCZYK / Viktorija Daujotytė, Mindaugas Kvietkauskas, „Litewskie konteksty Czesława Miłosza”

Viktorija Daujotytė, Mindaugas Kvietkauskas, „Litewskie konteksty Czesława Miłosza”. Tłum. Joanna Tabor. Sejny, Fundacja Pogranicze, 2014, s. 441. Miłosz urodził się w Szetejniach (Šeteniai) w powiecie kiejdańskim. Fakt ten przyjmuje się u nas na ogół bezrefleksyjnie — czyż Kiejdany dzięki Sienkiewiczowi nie brzmią równie swojsko jak Skierniewice? A Szetejnie wydają nam się miejscem urodzenia jak każde […]

JOANNA UGNIEWSKA „Chiaromonte i Elzenberg: Pokusa nihilizmu i kłopot z istnieniem”

Lektura Notatek Nicoli Chiaromontego pozwala nakreślić wiele tropów prowadzących do najrozmaitszych powinowactw, jedno wszakże narzuca się z przemożną siłą — zadziwiająca bliskość, duchowa bardziej niż filozoficzna, z tokiem myślenia, wzorem człowieczeństwa, zawziętym uporem stawianym nicości, które odnajdujemy w dzienniku Henryka Elzenberga Kłopot z istnieniem. Obaj autorzy, tak bardzo osobni, świadomie sytuujący się poza głównym nurtem […]

NINA BERBEROWA / Józef Czapski „Na nieludzkiej ziemi”

Józef Czapski, przed rewolucją student Uniwersytetu Petersburskiego, uczestnik wojny polsko‑sowieckiej 1920 roku, polski pisarz i malarz, który zdążył zyskać wielu przyjaciół pośród rosyjskich emigrantów, człowiek przeniknięty rosyjską kulturą, właśnie opublikował książkę Na nieludzkiej ziemi o swoim pobycie w ZSRS w latach 1939–42. Gdyby spośród cudzoziemców, a dla nas Czapski niewątpliwie jest cudzoziemcem, trzeba było wybrać […]